Những thuật ngữ khoa học Anh và Pháp thường gặp là những từ phái sinh dài và phức tạp, có gốc Hy-lạp hay La-tinh. Tuy nhiên, mỗi từ có thể được tách ra làm nhiều thành phần, thường là: cơ sở gốc từ hay cơ sở, tiền tố (hay tiếp đầu ngữ ), tiếp tố (hay tiếp vĩ ngữ ). Những thành phần này được dùng đi dùng lại nhiều lần để cấu tạo những thuật ngữ. (Xin xem định nghĩa những từ mới, được dùng trong trang này, một cách chính xác hơn ở duới đây).
Các thành phần này (còn gọi là "dạng kết hợp") thường là những gốc từ Hy lạp hay La-tinh được đem dùng, nhưng các vĩ tố đã bị loại đi (-a, -on, -os của Hy-lạp cũng như -us, -a, -um và -are của La-tinh).
Xem các ví dụ trong bản ghi ở đây, ta thấy trong tiếng Anh, các cơ sở gốc từ được đem dùng là ERG-, BI-, SIMIL- và MAGN-.

 
In English and French, usually only the base is used. Sometimes a base appears by itself without the addition of prefixes or suffixes. Occasionally a final silent e is added. Much more often, however, two or more bases are combined, or prefixes and suffixes are added. Such word elements are called " combining forms " and when two or more bases are combined, a combining vowel appears between them as a connective. We define here the terms that are used frequently.

 
Các từ điển Anh và Pháp thường nêu các gốc Hy-lạp hay La-tinh như là ergon, bios, similus hay magnus , nhưng ở đây, để hiểu và nhớ dễ dàng cách tạo từ, ta dùng "dạng kết hợp" trong các ví dụ cũng như trong phần từ điển.
Chính dưới dạng đó mà các gốc từ thường xuất hiện, hoặc có thêm một chữ e câm hay thêm tiền tố, tiếp tố, hoặc thường hơn hết là nhiều dạng kết hợp được ghép với nhau để tạo thành từ ghép.
Khi tạo từ ghép mới, có những hiện tượng như thêm nguyên âm (gọi là nguyên âm kết hợp ), hiện tượng biến âm sắc , lược bỏ nguyên âm , đồng hóa , v. v.
Phần lớn những hiện tượng này chỉ xảy ra trong những ngôn ngữ Ấn - Âu mà không có trong tiếng Việt, cho nên cần được định nghĩa rõ ở đây và giải thích bằng một số ví dụ trong tiếng Anh.
Cuối cùng, ta sẽ nói đến cách chuyển chữ từ tiếng Hy-lạp qua tiếng Anh, tiếng Pháp.
Sau đây là các định nghĩa của một số từ thường dùng.

 

PREFIX:

A   prefix is an element attached to the beginning of a root, stem or base.
Its function is to elaborate, qualify, or intensify the meaning of a word. It is generally derived from a preposition or an adverb.
The term prefix should not be applied to noun, verb, or adjective stems which are used as the first component of compound words.

 

 
Tiền tố hay tiếp đầu ngữ

Tiền tố hay tiếp đầu ngữ là thành phần được ghép đằng trước một căn tố (gốc từ), thân từ hay cơ sở gốc từ .
Chức vụ của nó là mô tả thêm chi tiết, thêm hay nhấn mạnh nghĩa của một từ.
Tiền tố gồm một hay nhiều âm tiết và thường do một giới từ hay trạng từ biến thành.

Không nên dùng từ tiền tố để chỉ những thân từ (có gốc là danh từ, động từ và tính từ) được dùng làm thành phần thứ nhất của một từ ghép.
Ví dụ: latero- trong từ "laterocervical" không phải là một tiền tố mặc dầu nó được thêm vào trước một từ khác.
Chú ý : Tiền tố có nghĩa đặc biệt của nó, nghĩa này thường là trừu tượng và tổng quát. Tiền tố không bao giờ chỉ sự vật hay hành động.

 

 

SUFFIX:

A suffix is an element of one or more syllables attached to the end of a root, stem or base.
The basic function of a suffix is to form a different part of speech (a grammatical meaning) and a semantic value (gender, case, number, person, tense, mood, or voice).
Like prefixes, some suffixes  can contribute its own particular meaning to a word.

 

Tiếp tố hay tiếp vĩ ngữ

Tiếp tố hay tiếp vĩ ngữ là thành phần gồm một hay nhiều âm tiết được ghép vào đằng sau một căn tố (gốc từ), thân từ hay cơ sở gốc từ . Ngoài chức vụ thêm nghĩa đặc biệt cho một từ, nó còn có chức năng ngữ pháp và nghĩa ngữ (giống, cách, số, ngôi, thì, lối và thể).

ROOT:

A   root   is a primitive and fundamental verbal element. It expresses the basic meaning that is common to all the words of a related group; it is the core of several differentiated words (e.g., nouns, verbs, adjectives, and adverbs).
Ex.:
gen- (G. gignesthai ; L. gignere ) : beget, come into being, be born, become.
gen- is the root in these words:
 

Căn tố hay gốc từ

Căn tố hay gốc từ là thành phần nguyên thủy và căn bản của từ có gốc là động từ. Thành phần này gợi ý hay chứa ý nghĩa chung của một nhóm gồm nhiều từ. Nó là cội gốc của một số từ khác nhau, là phần còn lại của từ sau khi loại bỏ các phụ tố.
Ví dụ :
gen- có gốc Hy-lạp gignesthai hay La-tinh gignere, có nghĩa là gây ra, sinh ra, đem đến kết quả.
gen- là gốc từ của các từ sau đây :

ingenous, degenerate, congenial, generic, genital  (L.)
genesis, genealogy, homogeneous, genocide, hydrogen  (G.).

 

STEM:

A   stem  is that part of a word to which inflectional endings are attached. Because of morphological and phonetic changes (e.g., elision, assimilation) when inflectional endings are added, the stem of a Greek or Latin word is not always easily recognized.

 
Thân từ

Thân từ là phần chủ yếu của một từ dựa vào đó các từ khác được tạo nên bằng cách thêm vĩ tố.
Vì sự thay đổi hình thái hay ngữ âm (ví dụ hiện tượng rụng nguyên âm cuối, sự đồng hóa) khi thêm vĩ tố, việc nhận dạng thân từ của một từ Hy-lạp hay La-tinh khi mới gặp lần đầu không phải là chuyện dễ.

 

 

COMBINING VOWEL :

A Combining Vowel  is used between two constructive units of a compound word in order to join them euphoniously. The vowels most commonly used are o and i, although the other vowels (a, e, u, y) also occur.

 
Nguyên âm kết hợp

Nguyên âm kết hợp được dùng để nối hai thành phần của một từ ghép làm cho cách xướng âm được hài hòa. Hai nguyên âm thường được dùng là o và i . Từ gốc Hy-lạp hay dùng o và gốc La-tinh hay dùng i . Ðôi khi những nguyên âm khác ( a, e, u, y ) cũng được dùng.

 

A combining vowel is ordinary not used when the second constructive member of a compound word begins with a vowel or a diphthong.

 
Nếu thành phần thứ nhì của từ ghép bắt đầu bằng một nguyên âm hay nguyên âm đôi thì khỏi cần nguyên âm kết hợp.

 

 
In some words, however, a combing vowel has been used even if the second member begins with a vowel.

 
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, vẫn cần nguyên âm phối hợp mặc dầu thành phần thứ nhì của từ ghép bắt đầu bằng một nguyên âm.

 

COMBINING FORM:

A combining form is a base plus the combining vowel.
In the examples used above, the combining forms are :

 

Dạng kết hợp

Dạng kết hợp gồm một cơ sở gốc từ cọng với một nguyên âm kết hợp.
Trong các ví dụ trên, dạng kết hợp là :

hydro-, archi-, sudori-, cervico-, meso-, noct-, gastro-, and dextra-.

VOWEL GRADATION or ABLAUT:

Vowel gradation (ablaut)   are terms applied to changes in the root vowel of closely related words.

Such changes can be observed in groups of English words like :

 
Hiện tượng biến âm sắc hay Chuyển đổi biến tố trong

Hiện tượng biến âm sắc hay Chuyển đổi biến tố trong là sự chuyển đổi nguyên âm trong căn tố của nhiều từ có liên hệ với nhau.
Ta thấy hiện tượng thay đổi này trong các từ tiếng Anh sau đây :

 
sit, sat, seat, set;
tell, told, tale;
sing, sang, song; ;
ride, rode, ridden;
spring, sprang, sprung.

The same sort of change occured also in closely related Greek and Latin words and is reflected in their English derivatives.

Trong tiếng Hy-lạp và La-tinh, cũng có sự thay đổi này và các từ phái sinh trong tiếng Anh và Pháp cũng chịu ảnh hưởng đó.

annus (year); perennis (perennial) : annual, perennial.
facere (to do); deficere (to fail to do) : factual, deficient.
pherein (to carry); phoros (a carrying) : periphery, phosphorus.

ELISION:

Elision   is the omission or the suppression of a vowel when one word element ending in a vowel is prefixed to another element beginning with a vowel.
The first element usually loses its final vowel.

 
Lược bỏ nguyên âm hay Rụng nguyên âm cuối

Sự Lược bỏ nguyên âm hay Rụng nguyên âm cuối xảy ra khi một thành phần tạo từ có nguyên âm cuối được ghép đằng trước một thành phần khác bắt đầu bằng một nguyên âm.
Thành phần đứng trước thường lược bỏ nguyên âm ở đằng cuối.

 

 

ASSIMILATION:

Assimilation   is the change in spelling of the final consonant of a prefix before a word root beginning with certain consonants such as b, l, m, and n .
The consonant of the prefix is often changed either:
(a) to the same consonant of the word root, or
(b) to another consonant more easily pronounced in combination with the consonant of the word root.
 

Ðồng hóa hay Thay đổi âm

Ðồng hóa (Thay đổi âm) là hiện tượng phụ âm cuối của một tiền tố thay đổi âm khi nó đứng trước một căn tố bắt đầu bằng một phụ âm như b, l, m hay n.
Phụ âm cuối của tiền tố thay đổi thành:
(a) giống phụ âm đầu của căn tố, hay
(b) một phụ âm khác dễ đọc khi ghép với phụ âm đầu của căn với phụ âm đầu của căn tố.  

 
In the above examples, the final consonant of the prefix becomes the same as the initial consonant of the word root, the phenomenon is known as  complete assimilation.
In the following examples, the assimilation is known as partial assimilation .
 

Trong các ví dụ trên, phụ âm cuối của tiền tố trở thành giống phụ âm đầu của căn tố, hiện tượng đồng hóa này là sự đồng hóa toàn phần .
Trái lại, trong các ví dụ sau đây, hiện tượng đồng hóa này là sự đồng hóa bán phần.  

TRANSLITERATION:

Transliteration  is the transposition of a word from one language into another.

 
Sự chuyển chữ

Sự chuyển chữ là cách chuyển văn bản viết với hệ thống chữ cái này bằng phương tiện của một hệ thống chữ cái khác .
 

 

LOAN WORDS:

Loan words   are foreign words which have been adopted into English (or another language) without any change in spelling.

 
Từ vay mượn

Từ vay mượn là từ lấy của một ngôn ngữ khác đưa vào ngôn ngữ của mình mà không thay đổi cách viết.
 

apex, antenna, fistula, cancer, serum, genesis, basis, onyx, cosmos, zone, calyx -...

DERIVATIVES:

Derivatives  are words obtained from other languages by slightly modifying the spelling of the original word, or by combining several foreign word elements into new words.
 
Coined words or neologisms  are words which did not exist in the parent languages from which their elements were drawn. Most derivatives in modern scientific terminology are neologisms.

 
Từ phái sinh và từ mới hay từ ngữ mới

Từ phái sinh là từ lấy của một ngôn ngữ khác đưa vào ngôn ngữ của mình và có thay đổi cách viết hoặc phối hợp nhiều thành phần ngoại lai để tạo từ mới.
 
Từ mới hay từ ngữ mới là những từ được tạo nên bằng cách vay mượn các thành phần của các ngôn ngữ khác. Trong các ngôn ngữ này chưa có các từ nói trên. Phần lớn các từ phái sinh dùng trong thuật ngữ khoa học là những từ ngữ mới.

 

HYBRID WORDS:

A hybrid word  is one constructed from elements derived from more than a single language.  

 
Từ lai tạp

Từ lai tạp hay từ ghép lai là từ gồm những thành phần thuộc nhiều ngôn ngữ khác nhau tạo thành.